سامانه ارزیابی هوشمند ذخایر آبزیان و پیش‌بینی زیست‌توده

بخش عمده‌ای از ذخایر آبزیان ایران، به‌ویژه در آب‌های داخلی و بسیاری از ذخایر دریایی بویژه در آبهای جنوب و شمال کشور ، فاقد اطلاعات زیستی کامل برای استفاده از مدل‌های متداول ارزیابی ذخایر هستند. در نتیجه، تصمیم‌گیری‌های مدیریتی اغلب با عدم قطعیت بالا همراه است. فناوری حاضر با استفاده از رویکردهای مناسب برای شیلات داده‌محدود، امکان ارزیابی علمی ذخایر، تحلیل وضعیت بهره‌برداری و پیش‌بینی تغییرات زیست‌توده را فراهم کرده و می‌تواند به‌عنوان یک ابزار تصمیم‌یار در مدیریت پایدار منابع آبزی مورد استفاده قرار گیرد.

دانش فنی "سامانه ارزیابی هوشمند ذخایر آبزیان و پیش‌بینی زیست‌توده" یک فناوری تصمیم‌یار نوین در حوزه مدیریت شیلات و علوم بهره برداری آبزیان است که با هدف پاسخ به یکی از اساسی‌ترین چالش‌های مدیریت منابع آبزی، یعنی کمبود داده‌های مورد نیاز برای ارزیابی علمی ذخایر و نبود ابزارهای قابل اعتماد برای پیش‌بینی وضعیت آینده ذخایر، توسعه یافته است. در بسیاری از ذخایر آبزی کشور، محدودیت داده‌های زیستی، هزینه بالای برنامه‌های پایش و دشواری اجرای مستمر مطالعات میدانی، استفاده از روش‌های متداول ارزیابی ذخایر را با محدودیت مواجه کرده است. در نتیجه، تصمیم‌گیری‌های مدیریتی در بسیاری از موارد با عدم قطعیت بالا انجام می‌شود که می‌تواند پیامدهایی مانند کاهش ذخایر، برداشت بیش از حد، کاهش بهره‌وری اقتصادی و تهدید پایداری منابع آبزی را به همراه داشته باشد.

فناوری حاضر با بهره‌گیری از یک چارچوب محاسباتی هوشمند بر پایه مدلسازی نوین، امکان ارزیابی وضعیت ذخایر آبزیان، برآورد شاخص‌های مدیریتی و پیش‌بینی روند تغییرات زیست‌توده را در شرایط داده‌محدود (Data-Limited) فراهم می‌کند. این فناوری با تلفیق روش‌های نوین ارزیابی ذخایر، مدل‌های پیش‌بینی کننده و تحلیل داده‌های شیلاتی، اطلاعات قابل اتکایی را برای برنامه‌ریزی، مدیریت و تصمیم‌گیری در اختیار مدیران (خصوصی و دولتی)، پژوهشگران و بهره‌برداران قرار می‌دهد.

نمونه عملیاتی این دانش فنی بر روی رایانه توسعه یافته و در قالب پروژه‌های پژوهشی و قراردادهای ارتباط با صنعت مورد استفاده قرار گرفته و طی قرارداد هایی به فروش رسیده و نهایتاً قابلیت عملیاتی خود را در محیط واقعی نشان داده است. همچنین معماری ماژولار فناوری، امکان توسعه آن را به نرم‌افزارهای تخصصی، سامانه‌های تحت وب و اپلیکیشن‌های تلفن همراه فراهم می‌کند؛ به گونه‌ای که در آینده بتوان از آن به عنوان "هسته یک سامانه هوشمند ملی" برای پایش، ارزیابی و پیش‌بینی ذخایر آبزیان در آب‌های داخلی و دریایی کشور بهره گرفت. این فناوری علاوه بر کاهش هزینه و زمان مورد نیاز برای ارزیابی ذخایر، امکان ارائه تحلیل‌های مدیریتی، پیش‌بینی روند آینده زیست‌توده و پشتیبانی از تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد را فراهم کرده و می‌تواند نقش مؤثری در توسعه مدیریت پایدار شیلات، حفاظت از منابع آبزی و ارتقای امنیت غذایی ایفا کند.